Meksika Rüyası: Barragán

04 Haziran 2017

Meksika tarihinin en önemli mimarlarından Pritzker ödüllü Luis Barragán’ın yaratıcı etkisi modern mimar ve sanatçıların işlerinde yaşamaya devam ediyor.

“Hedeflediği boyutsal karmaşıklığın ve sakinliğin asla birbirini boğmadığı Barragán işlerinde, canlı renkler ve temiz, keskin çizgilerle yaratılmış hassas bir uyum var.”

1902 yılında dünyaya gelen Luis Barragán, Meksika tarihinin en önemli mimarlarından bir tanesi. Hedeflediği boyutsal karmaşıklığın ve sakinliğin asla birbirini boğmadığı Barragán işlerinde, canlı renkler ve temiz, keskin çizgilerle yaratılmış hassas bir uyum var. Aslen mühendislik eğitimi almış olan Barragán, 1988 yılındaki ölümünden sekiz sene önce dünyanın en prestijli mimari ödülü olan Pritzker’i kazanmıştı. 2004 yılında, aynı zamanda stüdyosunun da bulunduğu evi, UNESCO tarafında Dünya Mirası listesine alınarak, Latin Amerika kıtasında bu ünvana layık görülen tek bina oldu.

Casa Barragán

Kariyerinin ilk yıllarında, Fransa’dayken tanıştığı Le Corbusier’nin modernizminin etkisinde kalan Barragán, ilerleyen süreçte fonksiyonelliğe düzülen övgüden uzaklaşarak, duygusallığı merkezine alan bir estetik benimsedi. Işık ve renk arasındaki dinamik ilişkiyi dramatik fakat sakin olan işlerinde göze çarpan bir ögeye dönüştürerek, modern silüetlere hayat, enerji ve süreklilik aşıladı. Barragán’ın uluslararası alanda takdir gören ve özgün işlerinin arasında, sanatçı Mathias Goeritz ile birlikte tasarladığı heykel yapı Torres de Satélite, Casa Gilardi, Cuadra San Cristóbal ve tabii ki kendi evi var.

Torres de Satélite

Cuadra San Cristóbal

Ölümünün üzerinden geçen 30 yıla rağmen hala Meksika sokaklarında şehrin en ünlü modern binaları onun izlerini taşıyor. 20. yüzyıl mimarisi için önemli bir isim olmasının yanında Barragán ve mirası, vatanı Meksika için de son derece değerli. Günümüzde bir müzeye dönüştürülmüş olan Casa Barragán, ünlü mimarın geniş bir alanı kapsayan işleriyle ilgilenenler için bir buluşma noktasıyken, Barragán’ın yaratıcı etkisi Meksika’nın modern mimar ve sanatçılarının işlerinde yaşamaya devam ediyor.

Ne yazık ki, Luis Barragán’ın aramızdan ayrılmasının ardından şehir içinde yaşayan mirasının dışındaki tüm çalışmaları gözden kayboldu. 1995’ten beri Vitra’nın başkanı Rolf Fehlbaum ve mimarlık tarihçisi eşi Federica Zanco tarafından Basel’de saklanan oldukça geniş bir arşiv ve yayın hakları ile dolu Barragán’ın mirası, araştırmacılara kapalı tutuluyor. Barragán’ın yarattığı eser fotoğraflarının paylaşımı konusunda dahi hassas davranılırken, 20. yüzyılın en önemli mimari arşivi akademisyenlerin olduğu kadar modern sanatçıların da efsanesi haline geldi.



Bir Barragán hayranı olarak Barragán’ın arkasında bıraktığı 13.500 çizim, 7.500 fotografik baskı, 7.800 slayt, 290 yayın, 7 mimari model, el yazması dokümanlar, notlar, yazışmalar, birkaç parça mobilya ve daha da fazlasının oluşturduğu arşivi sahiplenen Zanco, bu mirası araştırmacılara veya halka açmak istememesinin gerekçesini Barragán’ın gittikçe mimarinin Frida Kahlo’suna dönüşme endişesi ile açıklıyor. Seri üretim sonucu imajlarının tekrar tekrar üretilmesiyle eserlerin mimari değerinin düşüreceğine inanan Rolf Fehlbaum ve Federica Zanco çifti, bu yüzden mirası kesinlikle erişime açmıyor.


Uzun senelerdir erişime kapalı olan Luis Barragán’ın profesyonel arşivine ulaşmak isteyen Amerikalı kavramsal sanatçı Jill Magid, Federica Zanco ile bizzat iletişime geçti ancak aldığı ret cevabıyla hayal kırıklığına uğradı. Asla pes etmeyen Magid, Zanco’nun geri çeviremeyeceğine inandığı dahice bir fikirle şansını bir kez daha denemek istedi: Barragán’ın ailesinden aldığı özel izinle, Meksika’yı ziyaret ederek Luis Barragán’ın küllerinin bulunduğu mezarlığı ziyaret etti ve küllerin bir kısmını yanına alarak Amerika’ya geri döndü.

Jill Magid

Genellikle yer altından çıkarılan elmasların yaşı bir ile üç milyar yıl arasındayken, sadece altı ay gibi kısa bir sürede Barragán’ın küllerini özel bir işlemden geçirterek 2.02 karatlık elmas elde eden Jill Magid, adını verdiği “nişan yüzüğü” ile özel bir teklif yapmak üzere Zanco’yu tekrar ziyarete gitti. Ancak bu bir evlilik teklifi değildi. Sanatçı, Luis Barragán’ın küllerinden yapılan yüzük karşılığı ünlü mimarın arşivini Meksika’ya geri götürerek erişime açmak istiyordu. Bu teklif karşısında oldukça şaşıran Federica Zanco her ne kadar arşivi elinden çıkarmaya ikna olmasa da Magid, bu ilginç süreç içerisinde yaşadığı tecrübeyi “The Barragán Archives” adıyla bir “multimedia” projesine dönüştürdü. Barragán ailesinin ve Meksika hükümetinin izin verdiği dokümanlarla beraber bu eşsiz yüzüğün de izleyiciyle buluşturulduğu sergi, 9 Eylül’den 10 Aralık 2016'ya kadar ziyarete açıktı.

Luis Barragán'ın küllerinden elde edilen elmas taşlı nişan yüzüğü